ENERGIETRANSITIE (uit de volkskrant van 2-12-2022)

MARCEL VAN DEN BERGH / DE VOLKSKRANT

Lochem heeft een primeur: in de villawijk Berkeloord zijn de eerste huizen aangesloten op waterstof. Is dit de oplossing voor moeilijk te isoleren huizen of een kostbaar experiment? ‘We staan er niet ideologisch in, we willen gewoon leren of het appeltje-eitje is of een hoop gedoe.’

PIETER HOTSE SMIT

Hajo Kruijff mag dan 81 jaar oud zijn, het beeld van de kolenkachel in de huisartspraktijk van zijn vader – dat ongezonde ding stond nota bene midden in de spreekkamer – herinnert hij zich nog prima. En ook dat er jaren later een olietank werd ingegraven in de tuin, waarna de verwarmingsinstallatie nog weer een poos later werd voorzien van gasbranders. Sinds woensdag pronkt Kruijff met zijn vierde brandstof, want op de gloednieuwe ketel in zijn 130 jaar oude monument staat een blauwe waterdruppel met opdruk ‘H2’, waterstof dus.

In de wereld doen maar weinigen hem dit na. De uitzonderingen wonen vrijwel allemaal bij Kruijff om de hoek. De Gelderse stad Lochem heeft namelijk een primeur: in de monumentale villawijk Berkeloord zijn de afgelopen dagen elf huizen – de twaalfde volgt – via de gasleidingen die er al lagen aangesloten op waterstof. Is waterstof hét middel voor bewoners van oude huizen om van het gas af te komen?

De eerste stapjes op de weg naar duurzamer monumenten gingen schuifelend. Het idee in Lochem ontstond bij de bewoners zelf. Nu, bijna vijf jaar en evenveel investeringsmiljoenen later, is er een waterstofstation op het industrieterrein waar vrachtwagens van Westfalen het gas kunnen afleveren, gaat er een pijpleiding van Liander naar de woning, heeft Remeha een waterstofketel ontwikkeld, en ligt de straat voor de voordeur van Anne-Marie en Martin Hovius open opdat de oude gasleiding kan worden aangesloten op de waterstofbuis.

Het werk is niet heel anders dan met regulier gas, zegt de installateur van projectpartner Kimenai, die op zolder bij de familie Hovius bezig is. ‘Behalve dan dat er niet elke dag twintig mensen op mijn vingers meekijken’, zegt hij, doelend op de aanwezige pers en vertegenwoordigers van de betrokken partijen.

Het enige bezwaar dat Anne-Marie Hovius had tegen deelname aan het proefproject, was het koken op inductie – een vereiste, want de gasleiding is immers afgesloten. Het was een van de redenen waardoor een deel van de 64 belangstellenden van het eerste uur afviel en er twaalf overbleven. De ge-boren Oost-Groningse vindt koken op gas gewoon fijner, maar gezien haar herkomst snapt ze ook dat ze het inductie-offer maar beter kon brengen.

Nog niet duurzaam

Vooralsnog is het hele project in Lochem niet duurzaam. De aangevoerde waterstof wordt namelijk nu nog met een chemische reactie verkregen uit gas. Het project loopt vooruit op komst van groene waterstof, gemaakt met duurzame energie. Dit is nu nog veel te duur, en het kan nog jaren duren voordat dit op grote schaal beschikbaar is.

‘De komende twintig jaar zal er absoluut niet genoeg duurzame energie voorhanden komen om huizen met groene waterstof te verwarmen’, zegt Auke Hoekstra, onderzoeker energietransitie aan de TU Eindhoven. Alle beschikbare waterstof zal volgens hem naar toepassingen gaan waarbij waterstof de enige vervanger is voor fossiele brandstof. Zoals bij de staalproductie, andere zware industrie en het opslaan van duurzame energie in waterstof.

Bij LochemEnergie, nauw betrokken bij het project, hebben ze naar alle alternatieven gekeken en zagen ze waterstof voor de villa’s in Lochem als enige gas-loze optie. ‘Deze huizen zijn vanwege hun monumentale status niet geschikt te maken voor een warmtepomp’, zegt Guus Westgeest van LochemEnergie. ‘Bovendien wordt het elektriciteits-gebruik dan zo hoog, dat de hele straat open moet om het net te verzwaren. Het gasnet ligt er al, waardoor bijvoorbeeld ook in stadscentra waterstof een optie wordt. Probeer daar maar eens een warmtenet aan te leggen.’

Bij het afschieten van het gebruik van waterstof voor oude woningen wordt volgens Elbert Huijzinga van Liander vaak vergeten wat het kost om deze huizen en de infrastructuur gebruiksklaar te maken voor andere alternatieven. Voor Liander komt daar nog een argument bij: het stroomnet is al overbelast, dus elk huis dat daar geen extra beroep op doet met een zware warmtepomp is meegenomen. ‘Maar we staan er niet ideologisch in, we willen gewoon leren of het appeltje-eitje is of een hoop gedoe.’

Onder de douche

Remeha-directeur Arthur van Schayk weet dat de zware industrie prioriteit zal krijgen boven oude woningen bij de overstap naar waterstof. ‘Maar met alle infrastructuur die daarvoor aangelegd gaat worden, zullen er zeker aftakkingen komen naar woonwijken.’ Hij staat bij het echtpaar Kruijff ondertussen gebiologeerd te kijken naar het display van de ketel die zijn bedrijf ontwikkelde. ‘Kijk, mevrouw staat onder de douche’, wijst de Remeha-baas naar de druppel op het scherm.

Als even later ook een trotse wethouder voor energie het huis is binnen-gelopen, komt Denia Kruijff (74) met natte haren de trap af. Ze heeft een kritiekpuntje: het duurt lang voor het douchewater stabiel warm is. Remeha-baas Van Schayk zegt dat de software gemakkelijk beter af te stellen is en belooft dat dit snel zal gebeuren.

Echtgenoot Hajo Kruijff hoor je niet klagen. Als eerste bewoner zette hij zijn handtekening onder het contract dat in elk geval drie jaar loopt. De tachtiger doet naar eigen zeggen nog altijd graag mee aan vernieuwingen, maar moet ook bekennen dat het wel ‘een gelukje’ is. Zo krijgt hij niet alleen het veel duurdere waterstof voor de prijs van gas, hij kan ook gemakkelijk terug als waterstof niet bevalt.

Maar belangrijker: als deelnemer aan de proef heeft hij kosteloos de nieuwe ketel in bruikleen gekregen. ‘Het kwam precies op het goede moment, onze oude lekte aan alle kanten.’